Om dat idee terug te laten komen in het dagelijkse onderwijs, is het programma van Global Musics het afgelopen jaar opnieuw ingericht. De afdeling, die voorheen Wereldmuziek heette, bouwt nog steeds op sterke instrumentale training. Tegelijk is die training nu verbonden met vakken over muzikale en culturele context. “Het instrument blijft centraal,” zegt Jan, “maar studenten plaatsen hun spel nu in een breder kader. Ze leren hoe muzikale tradities elkaar beïnvloeden en zich tot elkaar verhouden.”

“We willen dat studenten uitgroeien tot het soort muzikanten waar het professionele werkveld steeds vaker naar zoekt,” zegt Jan. “Flexibel, nieuwsgierig en in staat om verschillende tradities samen te brengen in hun werk.”

Thema’s verkennen in gerichte blokken
De herinrichting van Global Musics zie je op verschillende plekken terug. Een belangrijke verandering is de invoering van onderwijsblokken van vijf weken. In elke blok verdiepen studenten zich in een thema, zoals muziek en gender. Bijvoorbeeld: hoe komen verwachtingen rond gender terug in verschillende tradities? Een ander thema is muziek en migratie: hoe verandert muziek wanneer mensen haar meenemen naar nieuwe plekken?

De blokken geven studenten de ruimte om zulke thema’s echt uit te diepen en te koppelen aan hun eigen muzikale praktijk. “Dat deden we niet eerder op zo’n gestructureerde manier,” zegt Jan. Deze focus op bredere thema’s past goed bij de afdeling zelf. Studenten werken hier met muzikale tradities uit onder meer het Caribisch gebied, Zuid-Amerika en de Silk Roads: de historische routes tussen Europa en Azië.

In gesprek over gender
Een van de eerste thema’s waar eerstejaarsstudenten zich in verdiepten, was gender. Ze begonnen met basisvragen, zoals: wat is gender? Hoe ontstaan ideeën over gender? En wat betekent dat voor mij persoonlijk? Daarna keken ze hoe gender terugkomt in verschillende muzikale tradities.

“Sommige studenten vragen zich af waarom bepaalde instrumenten in sommige tradities nog steeds gekoppeld zijn aan verwachtingen rond gender,” vertelt Jan. “Dat gebeurt vandaag de dag nog steeds, zelfs in Nederland.” Andere studenten ervaren spanning tussen nieuwe perspectieven en de tradities die ze bestuderen. “In de Cubaanse muziek bijvoorbeeld roepen seksistische teksten vragen op. Zouden we die eigenlijk nog wel moeten zingen? En is het aan ons om te bepalen of dat wel of niet kan?”

Wanneer thema’s als gender en religie samenkomen, kan dat spanning opleveren. Volgens Jan laat dat zien hoe belangrijk het is dat er ruimte is voor open gesprekken, juist wanneer persoonlijke overtuigingen en nieuwe perspectieven elkaar raken. Het vernieuwde curriculum biedt die ruimte. “Het gaat niet alleen over gender,” zegt Jan. “Het gaat ook over gelijkwaardigheid. Over begrijpen wat je doet in muziek. En over hoe je jezelf positioneert binnen de tradities waar je vandaan komt en waar je mee werkt.”

Gender en identiteit in de praktijk
In oktober organiseerde Global Musics, binnen dezelfde blokperiode, een projectweek. Daarin onderzochten studenten hoe gender en identiteit in de praktijk doorwerken in muziek. Ze werkten samen met partners als Culture Connections, Women’s Voices en RASL, en met organisaties die mensen met een vluchtachtergrond ondersteunen.

Via workshops, gezamenlijk studiemateriaal, bewegingssessies en samen muziek maken, ontmoetten studenten mensen uit onder meer Eritrea, Somalië, Syrië, Turkije, Azerbeidzjan, Aruba en Spanje. “Dat hielp hen beter begrijpen hoe iemands achtergrond, identiteit en ervaringen invloed hebben op de manier waarop iemand muziek benadert,” legt Jan uit.

Een voorstelling waarin alles samenkwam|
De week werd afgesloten met een avondvoorstelling waarin alles samenkwam. De zaal vulde zich met mensen die reageerden op muziek die zij herkenden uit hun eigen achtergrond: van Arabische liederen tot Azerbeidzjaanse stukken en Koerdische tradities.

Vrouwen die hadden meegedaan aan de community-workshops stonden op het podium. Ze zongen en bewogen op een manier die voor hen vrij voelde. Masterstudenten speelden muziek van langs de Silk Roads en creëerden zo een gedeelde ruimte waarin verschillende tradities elkaar konden ontmoeten.

“Je voelde dat iedereen een moment had om zich te laten zien en horen,” zegt Jan. “Ik was tot tranen toe geroerd. Het muzikale niveau was hoog, je voelde de impact in de zaal en iedereen voelde zich onderdeel van iets. Het was overduidelijk: we zijn op de goede weg.”

Je eigen muzikale plek vinden
Als Jan wordt gevraagd wat hij zou zeggen tegen iemand die de opleiding Global Musics overweegt maar nog twijfelt, kijkt hij vooral naar de vraag die een student meebrengt. Wie zich tussen muzikale werelden voelt staan - geworteld in één traditie, maar nieuwsgierig naar andere - zit hier vaak goed. “Hier kun je je bijvoorbeeld richting jazz bewegen, en tegelijk verbonden blijven met je eigen muzikale erfgoed,” zegt hij.

Tijdens scoutingbezoeken stellen jonge muzikanten uit landen met een sterke traditionele muziekscene vaak de vraag: wat kan Codarts bieden dat opleidingen in hun eigen land niet kunnen? “Bij Codarts kunnen studenten hun eigen traditie verdiepen en tegelijk kennismaken met andere stijlen - van jazz en pop tot Caribische en Arabische tradities,” legt Jan uit. “Sta je open voor invloeden van buiten je eigen traditie, dan is Codarts jouw plek.”

De weg vooruit
Voor de toekomst hoopt Jan dat Global Musics verder kan bouwen op de nieuwe koers van dit jaar: de blokken, de aandacht voor context en de ruimte voor eerlijke dialoog. Over vijf jaar wil hij dat het volledige vierjarige curriculum soepel draait. Ook hoopt hij dat Global Musics nog sterker verbonden raakt met Rotterdam, als onderdeel van de stad en haar gemeenschappen.

Daarnaast hoopt hij dat deze manier van kijken naar muziek zich verder verspreidt binnen Codarts. “Ik denk dat Global Musics kan helpen om het curriculum van het Conservatorium open te breken,” zegt Jan. “Door kritischer te kijken naar welke muzikale tradities centraal zijn komen te staan en waarom. Dat zou Codarts echt uniek maken: een plek die vooroploopt in hoe we naar muziek kijken - wereldwijd, evenwichtig en inclusief.”